گُـــــوبــاره

(بدون عنوان)

ابراهيم هرندى — Wed, 17 May 2006 17:13:00 GMT

از اين پس گـُــــــــوبـــاره را در اينجا بخوانيد.

پيـرامون زبان فارسـی

ابراهيم هرندى — Mon, 08 May 2006 10:22:00 GMT

۹. نظـم و نثـر

قالب زبان شعر فارسی تا پيش از پيدايش شعر نيمايی، نظم بود. اهميت شعر در فرهنگ فارسی سبب شده است که نثر در زبان فارسی در واکنش به نظم تعريف شود. چنين است که مراد از نثر، نوشته ای ست که نيازی به وزن و قافيه و رديف ندارد. اين چگونگی، پيش پندارهای چندی را با خود آورده است که پايانداد ِ آنها سبب شده است که نثر فارسی کنونی، رسانه ای ناکارآمد برای ترابری و واسپاری مفاهيم و گفتمانهای زبانی به ديگران و به ديگر زمان ها باشد. يکی از دلايل اين که ما امروز اين همه نوشته بی معنی داريم همين است. نثربی هنجار، بازتاب نظم فارسی بر نثر اين زبان است.

دنبـــاله...

(بدون عنوان)

ابراهيم هرندى — Tue, 02 May 2006 15:46:00 GMT

نبض‌ِ طبيعت‌ با پرِ پروانه‌ می‌ زد

آسمان‌ آسوده‌ و آبی‌

هوا خوش‌

آفتاب‌ و آب‌

در هم‌ بر هم‌ و روشن‌

چراغ‌ِ زندگی‌ می‌ سوخت‌

ـ "بايد لحظه‌هايی‌ را

برای‌ روزهای‌ ابری‌ِ نمناك‌

بردارم‌

برای‌ خواب‌ های‌ سردِ بی‌ رويا"

صدا می‌ گفت‌.

- "بايد خوشه‌ای‌ ارديبهشت‌

از خاك‌ بردارم‌."

حباب‌ِ نازك‌ِ شادی‌

كدر می‌ شد

صدای‌ يادِ فردا بود

- تُف‌ بر تو

گرازِ آز و انبازی‌

و در من‌ چيزی‌ از خواب‌ِ لجن‌

از طرح‌ِ روياهای‌ شيرين‌ِ تو می‌ گويد

- ببين‌!

روزی‌ چنين‌ شيرين‌

چگونه‌ پيش‌ِ تو از سكه‌ می‌ افتد!!

سكوت‌ِ سبزِ بی‌ پيرايه‌

می‌ پژمرد

تكان‌ می‌ خورد

آب‌

از

آب‌

شورِ شعر می‌ افسرد

و خشمی‌ خشك‌

در من‌ شعله‌ می‌ افروخت‌

چراغ‌ِ زندگي‌ می‌ سوخت‌

نـگـرش ِ ايـرانی

ابراهيم هرندى — Sat, 29 Apr 2006 20:47:00 GMT

6. بيـــداد

در پيوند با پذيره های اخلاقی نيز اين ادبيات، چشم اندازی اين گونه دارد. بخش بزرگی از شاهکارهای بزرگ ادبی فارسی، درباره اندرز آموزی به شاهان است. از شاهنامه گرفته تا سياست نامه، گلستان سعدی و رستم التواريخ، تا قصيده های ملک الشعرای بهار در روزگاران ِ نزديکتر. در متن همه اين کارهای ماندگار نکته هايی از اين دست می توان يافت:

دنباله

ارونيزم بومی!

ابراهيم هرندى — Thu, 27 Apr 2006 20:31:00 GMT

به تازگى اروتيزم هم يكى از موضوع هاى تازه شعر فارسى برونمرزى شده است و بسيارى از شاعران جوان در اين حوزه نيز به طبع آزمايى پرداخته اند. البته اين گستره را بايد قلمرو "ادبيات بى دردان"، دانست. هدف من در اينجا نوشتن درباره زمانمندى اين پديده نيست، بلكه مى خواهم ياد آور شوم كه اين رشته در ادبيات فارسى آنچنان هم كه برخى مى پندارند، تازگى ندارد. تا دريابيد چه می نويسم، نمونه هايى از تک بندهای اروتيك ار شعر کلاسيک فارسی در اينجا می آورم:

زير دامان تو پنهان چيست اى نازك بدن
نقش سُم آهوى چين است يا برگِ خُتن
(ابوالعلا گنجوى)

بزيرِ دامن ِ آن شوخ ديدم
دو انگشت از يد قدرت شده خم
(لاله)

كف پاى بلورينت، اگر دست دعا گردد
ز محرابِ خّم رانت، چه حاجتها روا گردد!
(مجمر اصفهانى)

کمر از کوه برون آيد و اين لُعبت ِ شوخ

عجبم کاين همه کوه از کمر آورده برون

(صبوحی)

يک نگاه ِ سير، سيرم می کند

چشم کورم کار ِ ...رم می کند

(رعدی آذرخشی)

تا آنجايى كه من مى دانم، شعر اروتيك پيشينيان همه مردانه و ساخته و پرداخته شاعران مرد است. البته نمى دانم كه آيا شاعران زن در روزگار ما شعر اروتيك مى سرايند يا نه؟ از شاعران پيشين، برخى در اين حوزه، خيال ورزی ها كرده اند، مانند؛ انورى ابيوردى، خاكشير اصفهانى و ايرج ميرزا. چون در گذشته، شعر درفرهنگ ما دربرگيرنده همه گستره هستى بوده است، پيشينيان درباره همه چيز مى گفتند و مى نوشتند. براى نمونه، واحدى بخارايى درباره همسرش كه سرى بى مو داشته است. نوشته است كه:

اى شوخ، رُخت ز لاله محبوبتر است
هر عضو ز اعضاى دگر خوبتر است
گر كاسه ى سر نداردت موى چه غم
بى موى چو كاسه بود، مرغوبتر است

و يا شاعرى كه همسرش بينى نداشته است، اين چنين گفته است:

بينى اگر نمانده برآن چهره، عيب نيست
منبر درون ِ كعبه نمى دارد احتياج

اما از همه زيباتر اين بيت است كه شاعر درباره دلبر آبله روى خود سروده است.

يار من بسكه نازك است تـنش
مانـده جـاى نـگاه بربـدنـش

دُعــا

ابراهيم هرندى — Tue, 25 Apr 2006 20:48:00 GMT

باشد که عشق در تو بروید بهار وار
باشد که راه,
کوچه دهد گامهات را

باشد که شادمانی
از دور, روبروی تو آغوش واکند

باشد نسیم پشت سرت نرم
خورشید عشق کٌنج دلت گرم
باشد که باغ هر هیجان در تو گل کند

هفت آينـــد

ابراهيم هرندى — Sun, 23 Apr 2006 19:16:00 GMT

هفت آيند، روايت هفت نکته روزمره است که به ذهن من آمده است. اين ذهن آيندها هيچ پيوند منطقی با همديگر ندارد.

دنبــاله...

(بدون عنوان)

ابراهيم هرندى — Mon, 17 Apr 2006 11:12:00 GMT

تا جنون فاصله ای نيست از اينجا که منم.

( مهدی اخوان )

نگرانی۱، پديده ای طبيعی و سودمند است. سودمند؟ بله، سودمند. برآيندی هشدار دهنده، تا انسان هرجا که به مرگ نزديک می شود، چاره ای جويد و راه گريزی بيابد. قانون خيز و گريز و خيز و ستيز يادتان هست؟ گفتم که هرجا که انسان با مرگ رويارو می شود، طبيعت او را بی درنگ وادار به گزُيدن يکی از آن رفتارهای ژنتيک می کند؛ يا برمی خيزد و می گريزد و يا با خطر می ستيزد. نگرانی، کليد اين دو گزينه برآيشی ست. نگرانی، زنگ خطر ِ طبيعت است که به ما هشدار می دهد که چيزی در جايی از زندگی می لنگد وبدان که چاره ای بايدت انديشيد. چنين است که می گويم نگرانی سودمند است. نشانه ای هشداردهنده از آنچه نبايد باشد و هست.

هنگامی که نگرانی دنباله دار و بی درمان بماند، پس از چندی جای خود را به بازتاب برآيشی ژرف تری می دهد که به فارسی بايد آن را " آسيمه سری"۲، ناميد. اين بلا زمانی سر آدم می آيد که نگرانی را پايدار و گريز ناپذير بپندارد. جهان ِ آسيمه سر، به شبی سرد و تلخ و بی سپيده می ماند. شبی که بيمار، از گفتن و نوشتن و شنودن درباره آن ناتوان است. آسيمه سر در اين دوره، حال و هوای هيچ کاری را ندارد و هماره کلافه و درهم و تلخ و تند خو با خويش و جهان در ستيز است. گهگاه نيز برتافته و بی خويش و هراسناک، بخود می پيچد و از خود و ديگران می گريزد. آسيمه سری، دالان تاريک افسردگی ست. آنان که تنها و بی کس گذارشان به اين وادی می افتد، کارشان به افسردگی و دلمردگی و واخوده گی و گاه خودکشی نيز می کشد.

رفتار انسان ِآسيمه سربرای کسی که چيزی از اين چگونگی نمی داند، شگفت و بی خردانه و عاطفی ست. فارسی زبانان اين بيماران را " خُل و چل"، می خوانند. پيش تر می گفتند؛ "کسی که بالاخانه را اجاره داده است." امروزی ها می گويند؛ "شوت"، قنديج" و يا، "بی کلاج". نامش را همه به گونه ای می دانند اما چرايی پيدايش آن را کمتر. هدف من هم در اينجا پرداختن به ريشه های آسيمه سری نيست. اين کار را می گذاريم برای زمانی ديگر. در اينجا می خواهم، سخنی از ابن سينا را با اين چگونگی پيوند دهم. وی گفته است که؛ دو چيزچراغ عقل خاموش کند؛ رشک و بيداد. گمان نمی کنم که روانشناسی ِ مدرن بتواند " چيز" ِ سومی به اين سخن بيافزايد. گونه نخست ِ اين چگونگی را همگان ديده اند؛ سرگذشت عاشقی که برروی رقيب عشقثی ِ خود آتش می گشايد و يا برروی معشوقی که رقيب را براو رجحان داده است، اسيد می پاشد. روزنامه ها هرروزه پُر از گزارش و داستان در اين باره است.

نمونه کردارهای ناشی از بيداد نيز در روزنامه ها زياد است اما کمتر کسی به ريشه های آن می پردازد. نوجوان فلسطينی که خانه اش را برسر خانواده اش خراب کرده اند و او را يتيم و تنها در اردوگاه رها کرده اند. تا اينجا همه چيز عادی ست! سرگذشت اين نوجوان وقتی خبرساز می شود که وی آسيمه سرو بيمار، به پيشنهاد گمراهانی که سوراخ دعا را گم کرده اند، کمربند انفجاری را به کمر خود می بندد و به ميان مردم ِ بی گناه کوچه و خيابان می رود و اين گونه، به خيال خود، داد از بيدادگران می ستاند!

اين رويداد از چشم انداز کسی که از گوشه امن خانه خود، خبرها را از تلويزيون دنبال می کند، ريشه های ديگری می يابد. چرا؟

...................

1. Stess

2. Distress

ترفند شناسی و کشمکش ايران و امريکا

ابراهيم هرندى — Wed, 12 Apr 2006 19:04:00 GMT

يکی از ويژگی های رزم ترفندی اين است که کُنش های آن با خرد آدمی جور در نمی آيد و هر کُنشی را بايد در پيوند با همه برنامه رزمی بررسيد. نمونه اين چگونگی برخی از رفتارهای دولت امريکا در پيوند با دولت ايران است. اين که دولت امريکا آشکارا می گويد که می خواهد به دشمنان رژيم ايران کمک مالی کند و با اين کار، داد ِ اپوريسيون درونمرزی را در می آورد. اين که " چو" می اندازد که شايد در رويارويی با ايران سلاح اتمی به کار گيرد. اين کنش ها نشان می دهد که اين رفتارها بخشی از برنامه ترفندی ست که امريکا در پيوند با دولت جمهوری اسلامی ايران بکار گرفته است.

دنباله

نگـرش ِ ايرانی

ابراهيم هرندى — Mon, 10 Apr 2006 21:09:00 GMT

6. سُنت، بدعت و فرهنگ

"ملت ايران"، گفتمانی ساختگی و تازه در تاريخ مردم اين سرزمين است. اين گفتمان در دوره حکومت پهلوی پديد آمد و امروزه نه قوميت های ايرانی از آن دل ِ خوشی دارند و نه حکومت ايران که در پی بازآفرينی روزگار پيامبراسلام است. با اين حساب "نگرش ايرانی"، چه معنايی دارد؟ اين پرسشی ست که می توان و بايد پرسيد. کار ِ اين يادداشت ها به کُرسی نشاندن اين انديشه که چنين چيزی وجود دارد نيست. کوشش من اين است که ببينم آيا می توان به چيزی بنام نگرش ايرانی دست يافت يانه؟ در پايان کار شايد به اين نتيجه برسيم که چنين چيزی شدنی نيست. اين را هم بگويم که به گمان ِ من کار جهان در روزگار ما به گونه ای ست که گذشته همه مردم جهان کم کم با آينده آنان هر روز بی پيوند تر می شود. شايد ايران فردا نيز هیچ پيوندی با گذشته خويش نداشته باشد. در حقيقت در جهان ِ کنونی هرچه سنت های جامعه ای همخوان تر و هم پيوند تر با نيازهای کنونی آن باشد، گرفتاري های آن جامعه در بازارهای جهانی بيشتر است.

جامعه شناسان برآنند که دگرگونی های اجتماعی از رويارويی، برخورد و ترکيب سنت و بدعت پديد می آيد، يعنی که راه و روشی کهن با راه و روشی نو در هم می پيچد و شيوه ای نو پديد می آورد که هم پاسدارِسنت است و هم وامدارِ بدعت. تا پيش از چيرگی فرهنگ غربی برجهان، بيشتر ِ راه ها و روش ها و منش های تازه (بدعت ها)، در هر جامعه ريشه ای بومی داشت که گاه از سر ِ نياز و گاه در پی کنجکاوی فردی نوجو پديد می آمد. البته گهگاه نيز، مسافران و کاروانيان و گوچندگان، راه ها و روش های سرزمينی را به سرزمينی ديگر می بردند. از آغاز انقلاب صنعتی اروپا که جهان با چشم انداز تازه و ابزارهای ديگری آشنا شد، نوآوری در همه زمينه ها در سرزمين های پيرامونی، وارد کردن ايده ها و پديده های غربی شد. در سده گذشته در همه کشورهای پيرامونی، پيشگامان دانش و هنرو ورزش و بازرگانی و کشت و صنعت، همگی کسانی بوده اند که رشته ای را از مغرب زمين به سرزمين خود وارد کرده و بنياد نهاده اند. نوآوران نيز کمابيش آنانی هستند که چيز تازه ای را از يکی از کشورهای اروپايی به کشورِ خود آورده اند. اين چگونگی سبب شده است که گذشته مردم کشورهای پيرامونی، پيوند چندانی با روندهای کنونی و آينده آنان نداشته باشد. اگر آنسان که گفتيم، فرهنگ بومی بايد از راه ترکيب سنت ها و بدعت های هرجامعه بارورشود، اکنون که بدعت ها سراسر بيگانه و وارداتی ست، ترکيب آن ها با سنت های بومی، معجون شگفتی می شود که ديواری کج نهاد از بحران های ناپنداشته را تا ثريا خواهد برد.

البته بايد گفت که درگذشته نيزجنگ ها و يورش ها و دست اندازی های شاهان و ياغيان و جنگ آوران، هماره همه سرزمين ها را با راه ها و رسم های وارداتی رويارو می کرد و شايد سخن از فرهنگ بومی به گونه ای که از آن سخن رفت، چندان درست نباشد. اما نکته ای که در اين راستا می توان گفت، اين است که در آن روزگاران، همه فرهنگ های جهان، چشم اندازی همانند و ساختاری کم و بيش همگون داشت؛ همه آئينی، تقديرگرا و افسانه - بنياد بودند و ابزاری همانند و همگون به کار می بردند. اگرچه فرهنگ مدرن غربی را نيز آئينی و افسانه – بنياد می توان خواند اما اين فرهنگ رويکردی متفاوت از همه فرهنگ های جهان به هستی دارد. نمونه ای می آورم تا شايد سخن روشن ترشود. از جنگ های مذهبی که بگذريم، همه جنگ های پيشينيان، برای غارت فرآورده های افزون بر نياز سررمين های آباد بود. از زمانی که انسان به کشاورزی رو آورد، بيشتر مردمی که در سرزمين های آبسال و آبانی می زيستند، توانستند، محصولاتی بيش از نيازهای روزمره خود فراگرد آورند. اين چگونگی، مردم گرسنه سرزمين های خشکسال و بيابانی را به همکاری در قتل و غارت مردم سرزمين های ديگر وا می داشت. اين چنين، "جنگ" در تاريخ بشر پديد آمده است. جنگ يکی از بازتابهای ناخواسته کشاورزی ست.

(نباله دارد)